Dlaczego ciągle mi zimno? Przyczyny i możliwe niedobory

Ciągłe uczucie zimna najczęściej wiąże się z niedoborem żelaza, witaminy B12, niedoczynnością tarczycy, niskim ciśnieniem, niską masą ciała lub przewlekłym stresem. Taki objaw warto skonsultować z lekarzem, ponieważ marznięcie bywa sygnałem choroby, którą można leczyć. W artykule znajdziesz przegląd najczęstszych przyczyn i badań.

Jak działa termoregulacja organizmu?

Ciało człowieka jest stałocieplne, co oznacza, że dąży do utrzymania temperatury wewnętrznej niezależnie od warunków otoczenia. U zdrowej osoby wynosi ona zwykle 37–37,8°C, choć w ciągu doby może się wahać nawet o 1°C. Za ten proces odpowiada podwzgórze, które zbiera sygnały z receptorów ciepła i uruchamia mechanizmy ogrzewania lub chłodzenia.

Gdy organizm się wychładza, dochodzi do zwężenia naczyń krwionośnych pod skórą oraz termogenezy, czyli produkcji ciepła przez drżenie mięśni. Wspiera to także termogeneza hormonalna, w której biorą udział hormony tarczycy. Jeżeli temperatura ciała spada poniżej 35°C, pojawia się hipotermia zagrażająca życiu. Wzrost powyżej 40°C prowadzi z kolei do udaru cieplnego.

Jakie choroby najczęściej powodują ciągłe uczucie zimna?

Przewlekłe marznięcie bywa objawem konkretnych schorzeń. Najczęściej diagnozowane są niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, choroby naczyń krwionośnych oraz zaburzenia neurologiczne w przebiegu cukrzycy. U podłoża przewlekłego marznięcia bywają też borelioza, fibromialgia, infekcje takie jak zapalenie płuc lub grypa oraz choroba nowotworowa.

Ciągłe uczucie zimna bywa pierwszym sygnałem niedoczynności tarczycy lub niedokrwistości, dlatego nie należy go bagatelizować.

Niedoczynność tarczycy i Hashimoto

Tarczyca zlokalizowana u podstawy szyi produkuje hormony regulujące metabolizm białek, węglowodanów i lipidów. W niedoczynności tego gruczołu dochodzi do spowolnienia przemiany materii, co często objawia się uczuciem zimna, suchością skóry, zaparciami, bradykardią oraz przyrostem masy ciała. Dochodzi też do wypadania włosów i zaburzeń miesiączkowania.

U podłoża niedoczynności nierzadko leży choroba Hashimoto. To schorzenie autoimmunologiczne, w którym układ odpornościowy atakuje własne tkanki i wywołuje przewlekły stan zapalny tarczycy. Objawy obejmują zmęczenie, obrzęki twarzy, bóle mięśni, spadek nastroju, a nawet depresję. Hashimoto często współwystępuje z celiakią – u chorych na to zapalenie tarczycy nietolerancja glutenu pojawia się 10 razy częściej niż w populacji ogólnej.

Niedokrwistość i niedobór żelaza

Niedokrwistość to stan, w którym we krwi brakuje wystarczającej ilości hemoglobiny transportującej tlen do tkanek. Jej częstą przyczyną jest niedobór żelaza, a problem dotyczy 23% kobiet w wieku rozrodczym – wynika z badania EPIFER. Kobiety tracą ten pierwiastek podczas menstruacji, a w ciąży objętość krwi rośnie i dziecko czerpie z rezerw matki.

Przewlekłe krwawienia, zaburzenia wchłaniania żelaza w przebiegu celiakii, choroby Leśniowskiego-Crohna lub SIBO także prowadzą do anemii. Oprócz uczucia zimna pojawiają się bladość skóry, zawroty głowy, osłabienie i pogorszenie tolerancji wysiłku. Niedokrwistość może wynikać również z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego, zwłaszcza u osób po operacjach bariatrycznych, gastrektomii, resekcji jelita cienkiego, na diecie wegańskiej lub nadużywających alkoholu.

Zaburzenia krążenia i neuropatia

Objaw Raynauda to napadowe blednięcie palców rąk i stóp spowodowane skurczem drobnych tętniczek pod wpływem zimna lub stresu. Dotknięte miejsca stają się woskowobiałe, a po ogrzaniu mogą boleć, mrowić lub piec. Objaw ten bywa pierwotny albo wtórny do twardziny układowej, tocznia rumieniowatego układowego lub reumatoidalnego zapalenia stawów.

Miażdżyca tętnic obwodowych również upośledza dopływ krwi do kończyn. Blaszka miażdżycowa zwęża światło naczyń, co prowadzi do chromania przestankowego, a w zaawansowanych przypadkach do owrzodzeń podudzi i martwicy. Z kolei źle kontrolowana cukrzyca uszkadza nerwy obwodowe i naczynia krwionośne, dając polineuropatię z uczuciem drętwienia, mrowienia oraz zaburzone odczuwanie temperatury.

Jakie niedobory składników odżywczych sprzyjają marznięciu?

Niedobory żywieniowe bezpośrednio wpływają na termoregulację. Gdy dieta jest niskokaloryczna, organizm nie ma z czego wytworzyć energii potrzebnej do utrzymania ciepłoty ciała. Nieregularne posiłki oraz długotrwałe odchudzanie prowadzą do utraty tkanki tłuszczowej, która pełni funkcję warstwy izolacyjnej.

Na szczególną uwagę zasługują:

• żelazo – potrzebne do produkcji hemoglobiny i hormonów tarczycy,
• witamina B12 – bierze udział w wytwarzaniu czerwonych krwinek i cyklu Krebsa,
• kwas foliowy – wspiera prawidłową produkcję krwi,
• jod – pomaga w produkcji hormonów tarczycy,
• selen – wspomaga pracę tarczycy,
• witamina C i witaminy z grupy B – przeciwdziałają zmęczeniu.

Witaminę B12 można znaleźć w mięsie, rybach, jajach i drożdżach. Osoby na diecie wegańskiej powinny ją suplementować, bo jej niedobór prowadzi do anemii i uczucia zimna szczególnie w dłoniach i stopach. W diecie warto też uwzględnić małe dzikie ryby oraz oleje z pierwszego tłoczenia na zimno, które dostarczają nienasyconych kwasów tłuszczowych wspierających krążenie. Równie pomocny bywa chrom, który pomaga utrzymać prawidłowy poziom glukozy we krwi, oraz żeń-szeń wspierający witalność.

Jak styl życia, płeć i wiek wpływają na odczuwanie zimna?

Nawet bez choroby przewlekłe uczucie chłodu może wynikać z codziennych nawyków. Przewlekły stres, brak snu, odwodnienie oraz używki potrafią zaburzyć pracę układu nerwowego i krążenie krwi, co bezpośrednio przekłada się na odczuwanie temperatury.

Stres, sen i używki

W stresie organizm uwalnia adrenalinę i noradrenalinę, które zmniejszają przepływ krwi w skórze i kończynach. Podobnie działa chroniczne zmęczenie – mózg kieruje dobrze dotlenioną krew do serca i innych ważnych narządów, przez co dłonie i stopy marzną. Alkohol rozszerza naczynia krwionośne, ale wątroba zajęta jego metabolizowaniem nie ogrzewa krwi tak skutecznie. Kofeina działa podobnie, a przy nadużywaniu obie substancje sprzyjają utracie ciepła. Silne emocje bywają też odpowiedzialne za uczucie zimna na plecach.

Zbyt mała ilość snu zakłóca nocne wahania przepływu krwi. Przy bezsenności lub bezdechu sennym organizm kieruje krew do centrum ciała, a kończyny stają się chłodniejsze. Dla komfortu warto zadbać o regularny odpoczynek, a przy problemach z zasypianiem pomocna bywa melatonina z roślinami kojącymi. Odwodnienie również obniża zdolność zatrzymywania ciepła, dlatego dorosły powinien wypijać przynajmniej 1,5–2 litry wody dziennie, a przy intensywnym wysiłku nawet 4 litry.

Płeć, hormony i masa ciała

Kobiety częściej odczuwają zimno niż mężczyźni. Mają mniej masy mięśniowej, która generuje ciepło, a więcej tłuszczu między skórą a mięśniami. Estrogen rozszerza obwodowe naczynia krwionośne, a progesteron je zwęża, co sprawia, że dłonie i stopy kobiety bywają o około 3°C chłodniejsze. Stąd powiedzenie „zimne ręce, ciepłe serce”.

Wahania estrogenów w cyklu menstruacyjnym, ciąży i menopauzie zmieniają odczuwanie temperatury. W okresie menopauzy spadek estrogenów wywołuje naprzemienne uderzenia gorąca i dreszcze. Zespół napięcia przedmiesiączkowego oraz zespół policystycznych jajników również mogą zaburzać termoregulację. Niska masa ciała, czyli BMI poniżej 18,5 kg/m², dodatkowo zwiększa wrażliwość na chłód, bo cienka warstwa tkanki tłuszczowej nie izoluje ciała. Z wiekiem z kolei maleje liczba receptorów czucia ciepła, przez co osoby starsze gorzej znoszą niskie temperatury. W sypialni sprawdza się skandynawska metoda snu, czyli spanie pod osobnymi okryciami.

Jakie badania wykonać i kiedy iść do lekarza?

Ciągłe uczucie zimna nie jest chorobą, ale objawem, więc diagnostyka zaczyna się od szukania przyczyny. Konsultacja z lekarzem rodzinnym lub internistą jest wskazana, gdy marznięcie utrzymuje się długo, występuje niezależnie od temperatury otoczenia, obniża komfort życia lub towarzyszą mu inne symptomy.

W diagnostyce najczęściej zleca się następujące badania:

• pełną morfologię krwi,
• poziom żelaza i ferrytyny,
• stężenie witaminy B12 i kwasu foliowego,
• TSH, fT3 i fT4,
• anty-TPO i anty-TG,
• glukozę na czczo i hemoglobinę glikowaną,
• lipidogram oraz CRP.

Lekarz może dodatkowo zlecić USG tarczycy lub USG dopplerowskie kończyn dolnych, a w razie podejrzenia neuropatii skierować do neurologa. Endokrynolog zajmie się zaburzeniami hormonalnymi, zwłaszcza gdy wyniki TSH i hormonów tarczycy odbiegają od normy.

Zestawienie najczęstszych przyczyn i badań pomocnych w ich rozpoznaniu przedstawia tabela:

Objawy, które wymagają pilniejszej oceny, to spadek masy ciała, zasinienie palców, bóle kończyn, problemy z koncentracją, osłabienie mięśni oraz pogorszenie tolerancji wysiłku. W takich sytuacjach nie warto zwlekać z wizytą.